De Maatschappij tot Nut van 't Algemeen, Departement Buren. Al sinds 1843.

NUT - departement Buren


Ochtendblad-Tweede blad zaterdag 12 maart 1932

Onduldbare terreur in Buren

Vrijheidsbondsche boeren heerschen als Middeleeuwsche despoten

Mest moet door de kamer

Schatrijk weeshuis “verfraait” z’n goederen, maar laat arbeiders in varkenshokken wonen.

Burgemeester is weggetreiterd.

In de Betuwe tusschen Tiel en Geldermalsen, temidden van uitgestrekte bouw- en weilanden ligt het oude vestingstadje Buren. Zijn bouwvallige muren verheft het rondom den ouden historischen toren. Een vrij groot deel van de vroegere stadsmuren staat nog overeind.

Is er uiterlijk weinig aan Buren veranderd, ook in de zonderlinge toestanden en verhoudingen heeft het middeleeuwsche karakter niet verloochend. Het stadje telt ongeveer 2000 inwoners. Het grootste deel bestaat uit land- en steenfabrieksarbeiders, benevens een aantal rijke heereboeren.

Deze boeren zijn er tot op de dag van heden in geslaagd, de meerderheid in den uit zeven leden bestaande gemeenteraad te behouden. Iedereen, die probeeren wil daarin verandering te brengen en de heerschers van Buren dus onwelgevallig is, wordt het leven op de meest geraffineerde manieren zuur en onmogelijk gemaakt.

Eén van deze, voor de middeleeuwsche rust gevaarlijke lieden, is de sympathieke burgemeester van Buren, de heer Knobbout. Deze burgemeester, die het beste met zijn gemeente voor heeft, die rechtvaardig en eerlijk tracht te zijn en dus niet bereid is een willig werktuig in handen van de Vrijheidsbondsche boeren te zijn, is reeds jaren lang het mikpunt van een ongeëvenaard getreiter. Men is zelfs zover gegaan, dat men den heer Knobbout het wonen in de eigen gemeente onmogelijk heeft gemaakt. De burgemeester bewoonde n.l. een huis, waarvan de Spaarbank eigenaar was.

De huur werd hem opgezegd. De Spaarbank had zijn woning n.l. nodig voor berging van een kluis, de inrichting van een zittingslokaal en de bovenverdieping voor conciërgewoning.

Per deurwaardesexploit

Bij deurwaardesexploit werd hem aangezegd de woning te verlaten.

De burgemeester heeft daarop inderdaad de woning verlaten, maar op dit ogenblik staat de bovenverdieping nog steeds leeg en ook van de zoo hoog noodige kluis valt niets te ontdekken.De gemeente deed vele malen een bod op het huis: men vroeg er f.7.000,00 voor. De raad ging steeds hooger en ten slotte werd er een bod van f. 5500,00 gedaan. Plotseling was het huis niet meer te koop., tot geen enkelen prijs. De heer Knobbout vestigde zich tenslotte in Utrecht. Een paar maanden later werd het pand, waarvoor de gemeenteraad f. 5500,00 had geboden, verkocht voor f. 5250,00 dus f. 250,00 lager.
En waar het zoo gesteld is met de huisvesting van den burgemeester, daar is het met de huisvesting van de arbeiders nog veel erger gesteld. De bevolking woont voor een zeer groot gedeelte in precies dezelfde woningen, als waarin eeuwen geleden haar voorouders leefden.

Ontstellend rapport

Eenigen tijd geleden heeft de gezondheidscommissie Buren bezocht. Het rapport van de commissie is in één woord ontstellend. Straat voor straat moeten de woningen afgekeurd worden.
We hebben een aantal van deze krotten bezocht. Ze bestaan uit één vertrek van ongeveer 2 ½ maal 3 M. hierin bevindt zich één nauwe bedstee. Door een lang gangetje komt men direct op een plaatsje achter het huis, waar de bewoners mest en afval moeten bewaren. De raampjes van de bedsteden komen vrijwel juist een paar centimeter boven al de stinkende mesthopen uit.
De pannen zijn bijna allemaal vernield. De wind jaagt over de bewoners, die hier slapen moeten en als het regent sijpelen straaltjes water door het dak.
Uit meer dan één vertrek, waarin alles moet gebeuren, en een open vliering, bestaan deze varkenshokken niet. De vloer wordt gevormd door een aantal vierkante steenen, die voortduren afbrokkelen, zoodat diepe kuilen ontstaan, waarin zich allerlei ongedierte verzamelen kan.
Welnu, in deze hutten wonen gezinnen van 5 of 6 personen. We kwamen in een van die keeten, waar vader en moeder in de bedstee, één dochter en twee zoons tusschen 16 en 20 jaar in twee ledikanten naast elkaar sliepen, terwijl ’t avonds in het woonvertrek nog een bed moest worden opgeslagen voor het vierde kind. En zoo staan er niet een paar huizen in Buren, maar tientallen. Tot overmaat van ramp is een aantal van deze woningen aan den achterkant zoodanig afgesloten, dat men alle mest en afval slechts verwijderen kan, wanneer men het door het woonvertrek naar de straat vervoerd.

Twee gulden voor varkenskot!
Het rapport van de gezondheidsraadverhouding tot de loonen van de landarbeiders, die in het gunstigste geval tusschen de f 15,00 en
f 20,00 verdienen, tergend hoog is.
Jarenlang heeft de burgemeester gepoogd een behoorlijke volkshuisvesting tot stand te brengen.
De mogelijkheid daartoe was aanwezig, als vrijwel nergens anders. Het Koninklijk weeshuis, waarvan alweer de reactionaire heerschers van Buren de curatoren vormen, beschikt over enorme geld middelen. Deze Koninklijke stichting, die dateert uit het begin van de 17
e eeuw, heeft haar bezittingen zien toenemen en daar er de laatste jaren slechts enkele tientallen weezen zijn ondergebracht, weten de curatoren ternauwernood, wat ze met al dat geld moeten doen.
Wat ligt er meer voor de hand dan dat men een deel van dien rijkdom in een gemeentelijke volkshuisvesting beleggen zou, zoals de heer Knobbout voorstelde, tot stand te brengen.
De burgemeester richtte dan ook een verzoek tot de curatoren van het weeshuis. De hardvochtige bestuurders gaven daarop ten antwoord, dat ze het geld nodig hadden voor verbetering en verfraaiing van de goederen.
Een nieuwe poging van den burgemeester, om dan volgens de Landarbeiderswet een aantal woningen te laten bouwen, mislukte, daar de reactionairen achter de rug van den burgemeester om de menschen, die aanvankelijk tot medewerking bereid waren, reeds grondig bewerkt hadden.

Geen nieuwe woningen
Het rapport van de gezondheidscommissie, dat in 1931 gereed kwam, noodzaakte een aantal eigenaars verschillende verbeteringen aan te laten brengen. Natuurlijk wordt dit weer op de eigenaars verhaald.
Maar dit rapport noodzaakte den raad evenwel op verschillende woningen een bord met de woorden “onbewoonbaar verklaard”. Die menschen moeten die woningen dus weldra verlaten, maar er zijn geen andere woningen, waar ze onderdak kunnen vinden. Terwijl men dus weet, dat straks een aantal menschen op straat gezet moeten worden en er geen huizen zijn om ze op te nemen, weigert de raad pertinent iedere medewerking tot den bouw van nieuwe arbeiderswoningen.
In één der raadszittingen n.l., deed het raadslid van Everdingen een hevigen persoonlijke aanval op den burgemeester, onder het uiten van schijnbaar zeer ernstige beschuldigingen. In het raadsverslag van de Burensche Courantwerd is deze redevoering woordelijk overgenomen, in de volgende raadszitting rafelde de heer Knobbout in een zakelijk betoog den aanval van den heer van Everdingen uiteen, zodat er van de beschuldigingen niets overbleef.

Schunnige journalistiek.
De Burensche Courant plaatste van dit antwoord geen regel. De burgemeester verzocht toen in een ingezonden stuk zijn rede alsnog te plaatsen. Dit ingezonden stuk van Buren’s eersten burger werd door de Burensche Courant geweigerd. Ook was men niet bereid zijn rede te publiceren.
Want hoe zal het gaan met de Burensche werklozen? Ruim honderd arbeiders zijn dezer dagen uitgetrokken geraakt. Een steunregeling bestaat er nog niet. Aan behoorlijke werkverschaffing wordt nog niets gedaan. Wij twijfelen dan ook zeer of de gemeenteraad wel bereid zal zijn iets te doen voor deze werkloze proletariers.